Chcąc pełniej oddać walory, piękno i osobliwość Białki Tatrzańskiej sięgnąć należy do niezwykle ciekawej i zajmującej historii tej miejscowości, odsaniającej obrazy minionej przeszłości.

Najprawdopodobniej Biaka Tatrzańska powstała w latach 1616 -1618. Dokładne ustalenie czasu lokacji utrudnia brak jakiegokolwiek dokumentu lokacyjnego.

Wśród miejscowych górali istnieje ustny przekaz mówiący, że pierwszą sadybę na terenie obecnej wsi zbudował niejaki Łętowski pochodzcy z Łętowni koo Pcimia. Miał się on osiedlić na roli, która obecnie nosi nazw Kaniówka.
Nazwa wsi pochodzi od nazwy rzeki, która z kolei związana jest z białą pienicącą się wodą i biaymi granitowymi kamieniami - otoczakami znajdujcymi si w łożysku rzeki.

W 1624 roku starostwo nowotarskie otrzymał od króla - Mikołaj Komorowski. W miejscu, gdzie obecnie jest plebania, nowy kościół i szkoała, Mikołaj Komorowski wybudował dwór. Starosta nowotarski założył młyny, tartaki, folusze i hut żelaza. W hucie pracowali sprowadzeni przez niego osadnicy - prawdopodobnie Niemcy. Sprowadzenie obcych osadników i inne konflikty powodowały zbrojne wystpienia miejscowych górali przeciw staroście.
W niedługim czasie zbuntowani górale spalili hutę, następnie zburzyli ją, okradli dwór i podzielili się łupem. W czasie starć zgineła służąca Komorowskiego - Anna Kostkowa. Głównymi przywódcami byli: Wojciech Nowobilski i Sebastian Podwika. Komorowski musiał uciekać z Podhala. Starostwo nowotarskie otrzymał od Władysawa IV - Tomasz Zamoyski.

Za rządów tego starosty król Władysaw IV nadaje w dniu 20 czerwca 1636 roku, pierwszy przywilej królewski Wojciechowi Nowobilskiemu, ustanawiając go sołtysem Białki. Ten moment uważa się za początek powstania wsi Białka Tatrzańska. Dokument królewski jest niezmiernie ciekawy. Skorzystałam z niego, dzięki życzliwoci architekta białczaskiego, in. Józefa Nowobilskiego, mieszkającego obecnie w Żywcu (kopia dokumentu została opublikowana w Roczniku Podhalańskim z 1914 r.).

Dowiadujemy się z tego dokumentu o granicach wsi pomiędzy rzeką Białka a Leśnica oraz przynależności do wsi polan i pastwisk w Tatrach - od Kiczory aż po Wołoszyn oraz okolice Rybiego Stawu (Morskiego Oka):

Dokument królewski wymienia tu nazwę wsi - Nowa Białka, co wyjaśnia pochodzenie nazwisk pierwszych sotłysów - Nowobilskich. Przywilej ten zatwierdzany był przez kolejnych władców. Sotłystwo białczarskie pozostało jako dziedziczne w rodzinie Nowobilskich. Król Jan Kazimierz w przywileju z 29 stycznia 1649 r. zgodził się na to i zezwolił "zacnemu" Wojciechowi Nowobilskiemu przekazać sołtystwo synowi, również imieniem Wojciech wraz z gruntem i pastwiskami Rynias, Lichwiarzówka, Kiczora. Rybi Staw, Wooszyn zwanymi, a zarazem przyrzekł, i ani król, ani następcy, tego sołtysa od używania i spokoju posiadania rzeczonego sołtystwa nie oddalą.

Król Michał Korybut Wiśniowiecki na sejmie koronacyjnym (11 listopada 1669 r.) zatwierdził: "prawa uczciwego młodszego Wojciecha Nowobilskiego i Reginy Rabedzonki... na sołtystwo we wsi Białce w starostwie nowotarskim ze wszystkimi gruntami. Król August III w Warszawie 25 stycznia 1749 roku zatwierdza wszystkie poprzednie przywileje: 'August III zachowuje dożywotnio w posiadaniu sołtystwa we wsi Nowobiace uczciwych Jana, Szymona i Wojciecha Nowobilskich... ponadto ci z wymienionego sołtystwa żadnych ciężarów do skarbu nowotarskiego nie mają ponosić, jak tylko z całości opłatę ziemską roczną od dawna nalecżącą się 30 florenów i 12 groszy płacić na św. Marcina - biskupa."

W przytoczonych przywilejach potwierdza się warunek, że stołectwo w Białce nie wróci do króla, dopóki dziedzicom sołtysa i jego następcom nie zostanie wypłacona jego wartość..

Z chwil założenia Białki przydzielono jch do parafii w Ostrowsku. W miarę przybywania osadników wzmogła się praca proboszcza w Ostrowsku, a spełnianie obowizków duszpasterskich było poczone z coraz większymi trudnościami i dla kapłana i dla parafian. Widząc potrzeby coraz gęściej zaludniającej się Białki, postarał się ksiądz Szymon Ślęzak - proboszcz ostrowski o wybudowanie w Białce drewnianego kościółka i zarazem -uposażył go dwoma rolami białczańskimi.

Początkowo obowiązki duszpasterskie nadal pełnił proboszcz z Ostrowska. Dopiero w 1668 roku utworzono w Białce ekspozyturę Ostrowska. Od tego roku posiada ona duszpasterza z siedzibą w Białce. Do parafii należą wsie: Groń, Bukowina i Brzegi.

W 1688 roku wskutek pożaru spalia si kaplica wraz z nowowybudo-wan plebani i ksigami parafialnymi. Wkrótce po poarze (okoo 1700 r.) przy pomocy ksidza Marcina Drubackiego powsta nowy drewniany kocióek istniejcy do dzi. Prace ciesielskie przy tym kocióku wykonali: Jdrzej Topór i Jan Chlipalski. Nowa witynia zostaa konsekrowana przez sufragana krakowskiego Stanisawa Szembeka.

W 1640 roku starostwo nowotarskie objął Adam Kazanowski, bardzo wpływowy człowiek na dworze Wadysawa IV. Starosta ten jako pierwszy sprowadzi żydów na Podhale i dał im liczne uprawnienia, w tym dozór nad dochodami starostwa. Odtąd i Białka wraz z innymi wsiami skadała przypadajce na nią daniny do rąk żydów.

W tym czasie jeden z braci sołtysa Nowobilskiego "zasynłął" a cała okolicę jako zbójnik trudniący si kradzieżami koni, bydła i owiec.

W 1650 roku starostwo nowotarskie obejmuje Jeremi Winiowiecki. Rządy jego na Podhalu były krótkie. Zastąpił go podstaroci Wiktoryn Zdanowski żyjący w przyjaźni z sotysami białczańskimi i przejawiajcy take życzliwość dla Kostki Napierskiego, przywódcy powstania czorsztyńskiego. Podobno i Nowobilscy z Białki popierali i udzielali pomocy wspomnianemu przywódcy.

Nie jest wiadomym z jakich powodów, w początkach swego istnienia, Białka nie wchodziała w skad starostwa nowotarskiego, lecz znajdowała się w rękach prywatnych. I tak przed rokiem 1653 była ona własnością Kazimierza Opackiego, a w tymże 1653 roku nadana została dożywotnio Wojciechowi Korczewskiemu. Jednakże w póniejszych latach Białka już na stałe należała do starostwa.

Pozostali nowotarscy starostowie nie odegrali większej roli w dziele rozbudowy Białki. Funkcje swoje pełnili głównie przez zastępców lub tzw. faktorów.

Ostatni starosta Franciszek Rychter kończy dzierżawę królewszczyzny podhalańskiej swoją śmiercią w dniu 24 lipca 1773 roku. Od tego czasu Podhale przeszło pod zabór austriacki i zarząd skarbu galicyjskiego.

Z tego okresu pochodzi pierwsza pieczątka Gminy Białtki, owalnego kształtu wykonana z metalu, z napisem "SIGILLUM GROMADIBIALKI" (owal 26 - 32 mm). Na pieczątce znajduje się herb tej miejscowoci, który przedstawia sztandar kościelny, a pod nim dwie wyryte ryby zwrócone w przeciwnych kierunkach. Pieczątka pochodzi prawdopodobnie z XVIII wieku - wskazuje na to dwujęzyczny napis.

Tuż przed pierwszym rozbiorem Polski (1770 r.) Białka z Nowotarszczyzną dostała się pod rządy węgierskie. Stało się to za spraw komisarza granicznego Węgra Toroka, który na podstawie faszywie sporządzonej mapy ustali granic ze szkód dla Polski. Przeciw temu zaborowi zaprotestowano do Mani Teresy, która dała Polakom uspokajając odpowiedź.

Nadszedł smutny i bolesny rok 1772 - pierwszy rozbiór Polski. Traktatem warszawskim ustąpiła Polska Austrii Galicja oprócz Krakowa. W ślad za tym rząd austriacki przywrócił granicę między Galicją i Węgrami do pierwotnego stanu, a ziemia sądecka i nowotarska wróciły do Galicji. Pod zarządem austriackim znalazł się Nowy Targ oraz 38 wsi Podhala, w tym i Białka, która w owym czasie była już wsi bogatą (1773 r.).

W dniu 29 grudnia 1773 roku zorganizowano pod przymusem w cayłm zaborze uroczysty hołd dla cesarzowej Marii Teresy. Mieszczanie, chłopi i żydzi zgromadzeni w swoich miejscowościach, skałdali przysięgę na ręce lokalnych urzędników. Hołd ten formalnie przypieczętował zmianę przynależności państwowej.

Dobrami koronnymi w Galicji zarządzały władze austriackie do 1824 roku. W czasie prowadzenia przez Austri wojen z Napoleonem skarbiec państwowy wyczerpa się, dlatego te postanowiono dobra nowotarskie sprzedał. Patent sprzedały sporządzono w dniu 16 czerwca 1811 roku. Dla ułatwienia tej sprzedaży podzielono dobra nowotarskie na sekcje. Do sekcji III zwanej białczańską należały wsie: Białka, Brzegi, Bukowina, Leśnica i Groń. Zarząd skarbowy próbował sprzedać tę sekcję w latach 1812 i 1822, lecz sprzedaż nie doszła do skutku z uwagi na proponowałn niską cenę kupna.

Data publikacji: 2003-11-25	Data ostatniej modyfikacji: 2003-11-29
do wydruku Ilość odwiedzin: 25578 wyślij znajomemu